วันที่ 23 สิงหาคม 2569  องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) หรือ NSM สังกัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จัดพิธีมอบรางวัล “Thailand Science Communication Awards 2026” อย่างยิ่งใหญ่ เพื่อเชิดชูเกียรติบุคลากร องค์กร และผลงานที่มีบทบาทโดดเด่นในการสื่อสารวิทยาศาสตร์ ถ่ายทอดองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมสู่สาธารณชนอย่างสร้างสรรค์ เปลี่ยนเรื่องยากให้เข้าใจง่าย และร่วมกันยกระดับการรู้วิทยาศาสตร์สำหรับพลเมือง (Science Literacy) ให้กว้างขวางและเข้มแข็งยิ่งขึ้น โดยมี นางศรินยา สาขากร ผู้ช่วยปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธานในพิธีฯ พร้อมด้วย นายสุวรงค์ วงษ์ศิริ รักษาการแทนผู้อำนวยการ NSM ร่วมแสดงความยินดี สะท้อนถึงความหลากหลายของการสื่อสารวิทยาศาสตร์ในสังคมไทย และเป็นแรงบันดาลใจให้เกิดการสร้างสรรค์ผลงานใหม่ ๆ ที่จะช่วยขับเคลื่อนสังคมไทยให้ก้าวสู่อนาคตด้วยพลังแห่งวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม โดยพิธีฯ จัดขึ้นภายในงานมหกรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ ประจำปี 2569 ณ เวทีกลาง อาคาร 9–11 ศูนย์แสดงสินค้าและการประชุม อิมแพ็ค เมืองทองธานี

นางศรินยา สาขากร ผู้ช่วยปลัดกระทรวง อว. กล่าวว่า ปัจจุบัน วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมมีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาประเทศในทุกมิติ การสื่อสารวิทยาศาสตร์จึงเป็นกลไกหัวใจสำคัญที่ไม่เพียงช่วยถ่ายทอดองค์ความรู้ แต่ยังเปิดโอกาสการเรียนรู้ สร้างความเข้าใจ และสร้างแรงบันดาลใจให้ประชาชนเห็นคุณค่าของวิทยาศาสตร์อย่างทั่วถึงและเท่าเทียม รางวัลนี้จึงเป็นการเชิดชูความมุ่งมั่น ความคิดสร้างสรรค์ และพลังของทุกภาคส่วน ทั้งนักวิจัย สื่อมวลชน ภาคการศึกษา และองค์กรต่าง ๆ ที่ร่วมกันขับเคลื่อนสังคมไทยให้เข้มแข็งและยั่งยืน

ด้าน นายสุวรงค์ วงษ์ศิริ รักษาการแทนผู้อำนวยการ NSM กล่าวว่า “NSM มีภารกิจหลักในการสร้างแรงบันดาลใจและความตระหนักด้านวิทยาศาสตร์แก่สังคมไทย การจัดโครงการ Thailand Science Communication Awards 2026 ขึ้นเป็นครั้งแรกนี้ มีเป้าหมายเพื่อสร้างพื้นที่แห่งการยกย่องเชิดชูเกียรติผู้ปฏิบัติงานด้านการสื่อสารวิทยาศาสตร์ให้เป็นที่ประจักษ์ พร้อมทั้งส่งเสริมเครือข่ายความร่วมมือ การแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ และการแบ่งปันทรัพยากร เพื่อผลักดันให้การสื่อสารวิทยาศาสตร์ไทยเติบโตและเข้าถึงประชาชนได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น”

ผลรางวัล Thailand Science Communication Awards 2026 รวม 15 รางวัล มีดังนี้ 1. รางวัลผู้ทรงคุณูปการด้านการสื่อสารวิทยาศาสตร์ (Distinguished Science Communication Award) จำนวน 4 ท่าน มอบให้แก่ปูชนียบุคคลผู้มีบทบาทบุกเบิกและวางรากฐานการสื่อสารวิทยาศาสตร์ของประเทศและระดับสากล ได้แก่ รศ.ดร.ชัยวัฒน์ คุประตกุล ผู้บุกเบิกการถ่ายทอดองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์สู่สังคมไทยผ่านบทบาทนักเขียน นักแปล คอลัมนิสต์ และนักจัดรายการวิทยุ-โทรทัศน์ เจ้าของผลงานหนังสือและงานแปลกว่าร้อยเล่ม อาทิ ชุด “วิทยาศาสตร์ ทันโลก ทันชีวิต” และ “ผ่ามิติจินตนาการ” ซึ่งเปิดโลกจินตนาการทางวิทยาศาสตร์ให้แก่สังคมไทยมาอย่างยาวนาน

คุณเฉลิมชัย ห่อนาค อดีตผู้อำนวยการคนแรกของ อพวช. และอดีตผู้ว่าการสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) ผู้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนางานด้านวิทยาศาสตร์และสถาปัตยกรรมของไทย รวมถึงการออกแบบ “อาคารพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์” หรือ “ตึกลูกเต๋า” แลนด์มาร์กสำคัญแห่งการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ของประเทศ

ศ.ดร.พิชัย สนแจ้ง นักวิทยาศาสตร์และผู้บริหารการศึกษา-การวิจัย ผู้บุกเบิกและพัฒนาวิทยาศาสตร์ทางทะเลและการเรียนรู้นอกห้องเรียน โดยเฉพาะการวางรากฐานสถาบันวิทยาศาสตร์ทางทะเล มหาวิทยาลัยบูรพา ให้เป็นแหล่งสำคัญด้านการวิจัย การอนุรักษ์ และการเรียนรู้ทรัพยากรทางทะเลของไทย Emeritus Professor Susan Mary Stocklmayer นักวิชาการด้านการสื่อสารวิทยาศาสตร์ระดับนานาชาติ ผู้มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาองค์ความรู้ด้าน Science Communication การพัฒนาหลักสูตร และสร้างบุคลากร เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมและแลกเปลี่ยนเรียนรู้วิทยาศาสตร์อย่างแท้จริง

2. รางวัลนักสื่อสารวิทยาศาสตร์แห่งปี (Science Communicator of the Year) จำนวน 3 รางวัล ดังนี้ ประเภทนักสื่อสารวิทยาศาสตร์อิสระ ได้แก่ ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ ประเภทนักสื่อสารวิทยาศาสตร์ในกลุ่มอาชีพวิทยาศาสตร์ ได้แก่ รศ. ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ และผศ. ดร.ป๋วย อุ่นใจ

3.รางวัลองค์กรสื่อสารวิทยาศาสตร์ดีเด่น (Excellence in Science Communication Organization Award) จำนวน 5 รางวัล ดังนี้ ด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม (STI) ได้แก่ สมาคมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีทางอาหารแห่งประเทศไทย และ ศูนย์ความรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ด้านการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ได้แก่ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ด้านสาธารณสุข ได้แก่ กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข ด้านสื่อมวลชน ได้แก่ องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (Thai PBS)

รางวัลผลงานสื่อสารวิทยาศาสตร์ยอดเยี่ยม (Outstanding Science Communication Award) จำนวน 3 รางวัล ดังนี้ ประเภทแพลตฟอร์มออนไลน์ ได้แก่ อวกาศน่ารู้ by KornKT ประเภทรายการสาระบันเทิงด้านวิทยาศาสตร์ ได้แก่ รายการ Kid Rangers ปฏิบัติการเด็กช่างคิด ประเภทโครงการหรือกิจกรรม ได้แก่ Bringing Thailand to Space: ประเทศไทยจะไปอวกาศ?

รศ. ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ กล่าวว่า งานสื่อสารวิทยาศาสตร์ในยุคปัจจุบันพัฒนามาค่อนข้างไกล ในอดีตเราเผยแพร่ผ่านหนังสือหรือบทความ แต่ปัจจุบันเรามีช่องทางสื่อสารมากขึ้นโดยเฉพาะสื่อออนไลน์ จะเห็นว่าคนเข้ามาทำเยอะมาก เช่น เพจเฟสบุ๊ก ช่องติ๊กตอก ทวิตเตอร์ ล้วนมีความหลากหลายในเนื้อหา เพื่อทำให้คนไทยโดยเฉพาะเด็กและเยาวชนสนใจวิทยาศาสตร์มากขึ้น วิทยาศาสตร์ไม่ใช่เรื่องยกเกินไป สิ่งสำคัญของการสื่อสารคือ ทำอย่างไรให้สนุก กระชับ และตรงใจกับผู้ฟังวิทยาศาสตร์อยู่ใกล้ตัว อย่างเช่น AI ที่อยู่ในชีวิตประจำวัน ซึ่งพัฒนาไปเร็วมาก แต่ก็มีเป็นดาบสองคม เพราะข้อมูลข่าวสารจะมีเร็วมาก ซึ่งต้องระวังเรื่องความถูกต้องของข้อมูลนั้นๆ หรือผู้ใช้จำเป็นต้องมีความรู้เท่าทัน AI ให้มากขึ้น

ดร.บัญชา ธนบุญสมบัติ กล่าวว่า การสื่อสารวิทยาศาสตร์มีความจำเป็นมากขึ้นเรื่อยๆ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีจะส่งผลกระทบกับเรามากขึ้น อย่างเช่น AI ที่เข้ามาไม่กี่ปีนี้แต่รุดหน้าไปเร็วมาก การสื่อสารการให้ความรู้เพียงแค่ในห้องเรียนและนอกห้องเรียนก็อาจจะไม่เพียงพอ และไม่ครอบคลุมทุกมิติที่สังคมอยากจะรู้ ในแง่การให้ข้อมูลที่เป็นเรื่องของวิชาการจำเป็นต้องแม่นยำทันท่วงทีและมีการให้ข้อมูลเป็นระยะ หลักสูตรการเรียนการสอนของเรา เรียนรู้เนื้อหาเยอะ แต่ขาดกระบวนการซึ่งสำคัญมาก ครูผู้จัดการเรียนการสอนต้องจัดให้ถูกความต้องการของเด็ก และสอนให้เด็กใช้วิธีหาความรู้ที่ถูกต้องได้ เขาก็จะใช้วิธีการนี้ในเรื่องอื่นๆ การหาความรู้ทำได้ง่ายแต่จะรู้ได้อย่างไรว่าความรู้ถูกต้องหรือเปล่า ดังนั้นกระบวนการจึงสำคัญ การจัดการเรียนการสอนต้องปรับเปลี่ยนให้เข้ากับบริบทสังคมยุคใหม่

การสื่อสารวิทยาศาสตร์ทุกวันนี้ดีขึ้นทั้งแง่ปริมาณและคุณภาพ นอกจากหน่วยงานรัฐ เอกชน มีประชาชนทั่วไปร่วมกันสร้างกลุ่ม สร้างเพจมากมาย แต่ในแง่ปริมาณอาจจะยังไม่เพียงพอ ไม่ตอบโจทย์ทุกเรื่อง บางเรื่องเหมือนความรู้เยอะแต่ต้องระวัง ซึ่งผู้มีความรู้จริงๆ จะต้องคอยมาให้ข้อมูลที่ถูกต้อง ถ้าเรื่องนั้นเกี่ยวข้องกับชีวิตคน

ผศ. ดร.ป๋วย อุ่นใจ กล่าวว่า การเป็นนักวิทยาศาสตร์และนักสื่อสารวิทยาศาสตร์ในขณะเดียวกัน เป็นข้อดี คือ เราได้แชร์องค์ความรู้ให้กับประชาชน เพราะทุนวิจัยก็มาจากภาษีของประชาชน ก็ต้องให้เขาได้รู้และเกิดประโยชน์ ถ้าเราสื่อสารออกมาให้ทุกคนเห็นเขาก็จะรู้ว่าจะเอาไปใช้ประโยชน์ได้อย่างไร

ปัจจุบันถ้าเราสังเกตจะเห็นว่าวิทยาศาสตร์อยู่ในชีวิตประจำวันตลอดเวลา เมื่อก่อนเราพูดถึงเรื่อง AI ที่อาจจะไกลตัว แต่ทุกวันนี้ก้าวไปไกลรวดเร็วมากจนเราตามไม่ทัน การมีข้อมูลจาก AI ออกมาเรื่อยๆ เราจะสื่อสารกับคนรับสารอย่างไรให้ถูกต้อง ทำอย่างไรให้วิทยาศาสตร์เป็นเรื่องที่น่าติดตามและเข้าใจได้

ทั้งนี้ผู้สนใจสามารถติดตามเรื่องราว ผลงาน และองค์ความรู้ของผู้ได้รับรางวัลทั้งหมดผ่านแพลตฟอร์มกลางเพื่อการสื่อสารวิทยาศาสตร์ทางเว็บไซต์ curiosity.nsm.or.th และแฟนเพจ Facebook: NSM Thailand